Ons werk

EU Radioafschermingsrichtlijn

een router en een mobiele telefoon, gevangen in een vogelkooi, beiden zenden radio-signalen uit

Er zijn overal radiosignalen en steeds meer apparaten staan met elkaar in verbinding via draadloze en mobiele netwerken of GPS. Er zijn ook steeds meer juridische regels voor het gebruik van radiosignalen. Er is nu een Europese richtlijn die deze wil herzien en uitbreiden door van fabrikanten te eisen dat zij de software van ieder apparaat controleren op conformiteit. In eerste instantie lijkt dit redelijk maar het heeft erg negatieve gevolgen voor gebruikersrechten en Vrije Software, eerlijke competitie, innovatie, milieu en vrijwilligerswerk en is helaas meestal zonder grote voordelen voor veiligheid.

Veel organisaties en bedrijven ondertekenden onze gezamenlijke verklaring tegen de Radio Afschermingsrichtlijn aan EU-instellingen en -lidstaten met daarin verschillende voorstellen met concrete stappen om tot een oplossing te komen.

De richtlijn in het kort

In mei 2014 namen het Europees Parlement en de Europese Raad de radioapparatuur-richtlijn 2014/53/EU aan. De belangrijkste doelen ervan zijn harmonisatie van bestaande regels, verbeteren van de veiligheid van radiospectra en bescherming van gezondheid en veiligheid. Alle EU-lidstaten moeten de richtlijn voor 12-06-2016 invoeren, met een overgangsperiode van een jaar. De landen hebben gewoonlijk enige ruimte voor interpretatie tijdens het invoeringsproces. De richtlijn is op zich niet slecht en we steunen haar doelen in het algemeen. Toch lijkt het er op dat als het gaat om de evaluatie van de details van de conformiteit van de software, de wetgevers gebruikersrechten en eerlijke competitie disproportioneel benadelen.

In feite betreft het alle apparaten die radiosignalen (WiFi, mobiel netwerk, GPS, etc.) kunnen versturen en ontvangen. Het cruciale punt is artikel 3.3(i): radioapparatuur ondersteunt "bepaalde mogelijkheden om te waarborgen dat software alleen in de radioapparatuur kan worden geladen als de conformiteit van de combinatie van de radioapparatuur en de software is aangetoond". Dit impliceert dat fabrikanten alle software die op het apparaat kan worden geladen moet controleren ten aanzien van haar conformiteit met betreffende radiorichtlijnen (bijv. signaalfrequentie en sterkte). Tot nu toe ligt de verantwoordelijkheid voor de conformiteit bij de gebruikers als zij iets hadden gewijzigd, zowel bij hardware als bij software.

Gevaren voor Vrije Software

De radioapparatuur-richtlijn 2014/53/EU zal een negatief gevolg hebben voor gebruikers en bedrijven. Omdat fabrikanten alle software ten aanzien van de conformiteit met bestaande nationale radio-regelgeving moeten beoordelen (Art. 3.3(i)), verwachten we dat het voor gebruikers en bedrijven onmogelijk of erg moeilijk word om alternatieve software te gebruiken op apparaten die zij hebben gekocht: routers, mobiele telefoons, WiFi-kaarten en de laptops waar zij zijn ingebouwd, en bijna alle apparaten voor het 'internet der dingen' in de toekomst.

Dit vormt niet alleen een zware last voor de betrokkenen maar is ook in strijd met de rechten van consumenten op vrije keuze. Zij zullen worden opgesloten ('lock-in') in de software van de fabrikanten omdat zij de software en hardware niet meer onafhankelijk kunnen kiezen. Dit aspect is cruciaal omdat alternatieve, vooral Vrije Software, vaak tegemoetkomt aan speciale voorwaarden met betrekking tot veiligheid, technische kenmerken en standaarden, of juridische eisen.

De status quo werpt hoge barrières op voor klanten die hun eigen soft- en hardware willen controleren. Steeds meer apparaten gebruiken radiosignalen, waaronder erg gevoelige apparaten zoals mobiele telefoons, thuiscomputers, huishoudelijke apparaten en de internettoegangspoorten in woningen en bedrijven. Voor veiligheid en eerlijke competitie moeten we verzekeren dat mensen altijd de software voor hun apparaten kunnen kiezen die zij willen zonder toegevoegde beperkingen, zolang de software huidige wetgeving respecteert (zie het hoofdstuk over veiligheid).

We zien nu al negatieve gevolgen van deze richtlijn. Verschillende fabrikanten hebben modules op hun apparaten geïnstalleerd die controleren welke software is geladen. Het gaat om ingebouwde, onvrije en niet-verwijderbare modules die geen respect hebben voor de rechten van gebruikers en hun eisen om technologie te gebruiken die zij zelf kunnen controleren. We zijn bang dat modules in de toekomst niet alleen de software controleren maar bijvoorbeeld ook de exacte locatie of het gedrag van de eigenaren. Uiteindelijk zou dat het moeilijker of onmogelijk maken om software uit te wisselen die werkt tegen het eigenbelang, zoals het bespioneren van de betreffende gebruiker of het betreffende bedrijf.

Gevaren voor competitie

Veel bedrijven zijn afhankelijk van het gebruik van alternatieve en Vrije Software-firmware op apparaten. Dan gaat het onder andere om draadloze netwerkaanbieders, makers van veiligere mobiele besturingssystemen en programmeurs van op maat gemaakte en efficiëntere software-oplossingen voor bestaande hardware. Zij zouden allemaal hinder kunnen ondervinden van en gediscrimineerd worden door grotere fabrikanten met hun ingevoegde software. Alternatieve software vormt de basis van veel zakelijke producten en we zouden economische nadelen voor deze software moeten voorkomen.

We verwachten vooral voor kleine en middelgrote bedrijven negatieve gevolgen. Ten eerste vanwege de gevaren die worden veroorzaakt door geen of uitgestelde controle door fabrikanten. Ten tweede vanwege de te verwachte hoge kosten voor fabricerende bedrijven die alle firmware grondig moeten controleren (zie artikel 29). Dit zal ook een bijkomend negatief gevolg hebben voor startende bedrijven.

Ten aanzien van juridische aangelegenheden gaan we uit van moeilijkheden met bestaande licentievoorwaarden, bijvoorbeeld met de GNU algemene publieke licentie. Deze vereist dat alle delen van de software zich onder dezelfde of een compatibele licentie bevindt. Fabrikanten die propriëtaire niet-compatibele software-delen moeten toevoegen zouden dan in overtreding zijn van de voorwaarden van de GNU GPL. Dit zou fabrikanten die geen propriëtaire software-delen willen of kunnen invoegen ertoe kunnen dwingen om deze enorme delen vanuit het niets te herschrijven, wat voor veel bedrijven onmogelijk is en de vooruitgang zou hinderen omdat het de ontwikkeling sterk zou vertragen.

Innovatie, vrijwilligerswerk, duurzaamheid

Als de richtlijn zonder noodzakelijke uitzonderingen (zie hieronder) in werking treedt dan zal dit een negatief effect hebben op de basisvoorwaarden voor innovatie. Vooruitgang wordt bereikt door het leren van voorbije ontwikkelingen en het bewandelen van nieuwe paden. Als alle communicatie-apparaten zijn afgeschermd dan zal een enorm innovatiegebied dat ook zijn.

Hetzelfde is van toepassing op liefdadigheidsinitiatieven en organisaties die afhankelijk zijn van op maat gemaakte software op de apparaten die zij hebben gekocht. Inspanningen van vrijwilligersorganisaties zoals bijvoorbeeld Freifunk om behoeftige mensen aan een internetverbinding te helpen zijn daarmee kansloos of tenminste ernstig beperkt. Omdat we er zeker van zijn dat dit effect niet de bedoeling was van Europese instellingen vragen we om noodzakelijke veranderingen.

Ook draagt alternatieve software op radio- (en overige) apparatuur bij aan een duurzame economie. Er zijn nog steeds veel apparaten in werkende staat die geen updates meer ontvangen van de originele fabrikanten. Vrije Software-firmware kent een veel langere ondersteuningsperiode die voorkomt dat gebruikers en klanten werkende elektronische apparatuur moeten wegdoen. Dit verbetert ook de veiligheid van de gebruikers omdat oudere hardware veiligheidsupdates ontvangt nadat een fabrikant met de ondersteuning is gestopt.

Over veiligheid

We steunen het doel van de richtlijn: het verbeteren van de veiligheid van radioapparatuur. Maar we zijn er niet voor om ongebalanceerd de rekening te leggen bij de vrijheid en de veiligheid van gebruikers op andere gebieden. Ten eerste helpt het installeren van alternatieve software meestal bij het verbeteren van de veiligheid van apparaten. Ten tweede zijn we ervan overtuigd dat zulke strikte regels niet nodig zijn voor typische consumentenproducten met beperkte radio-uitzendsterkte. En ten derde geloven we dat zulke technische beperkingen de mensen die willens en wetens betreffende radio-regelgeving overtreden niet zullen hinderen.

Vooral Vrije Software firmware-projecten kennen sterk geavanceerde veiligheidsmaatregelen, met name omdat technische fouten snel gerepareerd worden in samenwerkende en transparante processen. Alternatieve software-oplossingen kennen meestal langere ondersteuningscycli dan de standaard firmware van de fabrikant. Veel Vrije Software-projecten die firmware voor apparaten voor consumenten programmeren komen tegemoet aan hoge veiligheidseisen door het aanbieden van speciale eigenschappen die de standaardsoftware niet ondersteunt. Dus in plaats van het promoten van veiligheid maakt de huidige versie van de radioapparatuur-richtlijn het gebruikers en bedrijven onmogelijk om veiligere software voor hun apparaten te kiezen. Als software op een apparaat daadwerkelijk de radio-regelgeving overtreedt dan zou het efficiënter zijn om de makers van de software te steunen in plaats van de onafhankelijkheid van gebruikers op een enorm breed niveau te beperken.

Onze voorstellen

We stelden verschillende voorstellen aan EU-instellingen en -lidstaten op. Veel organisaties en bedrijven steunen deze doelen en ondertekenden onze gezamenlijke verklaring tegen de Radio Afschermingsrichtlijn. We nodigen uw organisatie of bedrijf uit om ook uw mening te uiten.

Wat we verwachten van EU-instellingen

We vragen de Europese Commissie om gedelegeerde handelingen aan te nemen, zoals mogelijk is gemaakt door het Europees Parlement en de Europese Raad (artikel 44), die ofwel

  • algemene uitzonderingen maken voor alle Vrije Software die niet ontwikkeld is door fabrikanten van de betreffende radio-apparatuur maar door andere bedrijven of individuen
  • ; danwel
  • de verantwoordelijkheid voor het controleren op de conformiteit aan de regelgeving niet verschuiven van de gebruikers, als zij veranderingen aanbrengen aan de standaardinstellingen, naar de fabrikanten. Software en hardware zouden op dat gebied niet anders behandeld moeten worden.

Wat we vragen van EU-lidstaten

We vragen wetgevers van lidstaten om:

  • De clausules van de richtlijn zo te interpreteren dat Vrije Software nog steeds zonder discriminatie kan worden geïnstalleerd op radioapparatuur en dat gebruikersrechten worden beschermd. Zoals wordt gesteld in artikel 19 zullen software-leveranciers als derde partij, zoals Vrije Software-projecten, niet worden benadeeld.
  • Te verzekeren dat kleine en middelgrote fabrikanten niet onevenredig de lasten moeten dragen door gedwongen te worden om alle alternatieve software te moeten controleren.
  • Te verzekeren dat gebruikers niet gedwongen worden om onvrije software te installeren.