Σε ποιον ανήκει το Ελεύθερο Λογισμικό;

Δημοσίευση      (ενημέρωση  

Οι αντιλήψεις για την ιδιοκτησία

Το λογισμικό είναι άυλο αγαθό. Μπορεί να γίνει αντιληπτό ως ένα σύνολο ιδεών και ως τέτοιο, οι παραδοσιακές αντιλήψεις περί ιδιοκτησίας, οι οποίες εφαρμόζονται σε αντικείμενα όπως η τροφή και η γη, δεν ισχύουν εδώ. Συνεπώς όταν μιλάμε για άυλα αγαθά όπως το λογισμικό, η ιδιοκτησία γίνεται κατανοητή με διαφορετικούς τρόπους. Οι τρόποι αυτοί χωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες:

  1. Συγγραφική αναγνωρισιμότητα
  2. Διπλώματα ευρεσιτεχνίας (πατέντες)
  3. Συγγραφικά δικαιώματα (copyright)
  4. Δικαιώματα χρήσης

Η συγγραφική αναγνωρισιμότητα αναφέρεται στα φυσικά πρόσωπα που είναι οι αυθεντικοί φορείς της σύλληψης μιας ιδέας και επιτρέπει στους συγγραφείς να προστατεύουν την εργασία τους από το να χρησιμοποιηθεί με τρόπο που να βλάπτει τη φήμη τους. Οι πατέντες είναι ένα ξεχωριστό σύστημα που αφορά βιομηχανικές διαδικασίες και γενικά επηρεάζει μόνο τις εταιρικές και κατασκευαστικές δραστηριότητες. Τα συγγραφικά δικαιώματα είναι ένα σύνολο νόμων που παρέχουν αποκλειστικά δικαιώματα στη δημιουργική εργασία, όπως απεικονίσεις, μουσικά έργα, λογοτεχνία και λογισμικό. Πρόκειται για ένα κρατικά κατοχυρωμένο αποκλειστικό μονοπώλιο πάνω σε ιδέες. Τα δικαιώματα χρήσης ορίζουν τι ένα πρόσωπο μπορεί να κάνει με κάτι, όπως αν μπορεί να αντιγράψει ή να πουλήσει ένα ορισμένο πράγμα. Είναι ένας τρόπος κατανόησης πώς οι νομικοί περιορισμοί επηρεάζουν ένα ξεχωριστό πρόσωπο και τι δικαιώματα αυτό το πρόσωπο έχει ή δεν έχει.

Η ιδιοκτησία στα συγγραφικά δικαιώματα

Γενικά το copyright έχει τη μεγαλύτερη επίδραση σχετικά με το τι μπορούμε να κάνουμε με το λογισμικό και τι όχι. Τα συγγραφικά δικαιώματα στο λογισμικό ανήκουν ή στο φυσικό πρόσωπο που έγραψε τον κώδικα ή στον οργανισμό που πλήρωσε για να γραφτεί ο κώδικας. Για το copyright αυτό μπορεί να γίνει αγοραπωλησία στην ιδιωτική σφαίρα. Η μόνη εξαίρεση είναι λογισμικό το οποίο τοποθετείται στον δημόσιο χώρο, το οποίο δεν έχει ιδοκτήτη ούτε περιορισμούς στη χρήση του 1 2. Το περισσότερο από το Ελεύθερο Λογισμικό δεν βρίσκεται στον δημόσιο χώρο. Διάφορα έργα Ελεύθερου Λογισμικού έχουν διαφορετικές πολιτικές ως προς το ποιος μπορεί να είναι ο κάτοχος των συγγραφικών δικαιωμάτων.

Ο πυρήνας Linux, για παράδειγμα, έχει χιλιάδες κατόχους, καθένας εκ των οποίων έχει το copyright για το τμήμα του κώδικα με τον οποίο έχει συμβάλλει στο ευρύτερο έργο. Η πολιτική του έργου του πυρήνα Linux είναι ότι οι συνεισφέροντες κώδικα διατηρούν τα συγγραφικά δικαιώματα της εργασίας τους, αλλά επίσης απαιτεί όλοι οι συμβαλλόμενοι να χρησιμοποιούν μια άδεια χρήσης Ελεύθερου Λογισμικού 3. Άλλα έργα ακολουθούν διαφορετική προσέγγιση. Το OpenOffice, για παράδειγμα, απαιτεί η κατοχή του copyright από όλες τις συνεισφορές να διαμοιράζεται με την εταιρεία που το εκδίδει (Oracle). Άλλα έργα απαιτούν τα συγγραφικά δικαιώματα να ανατίθενται από τον συγγραφέα στον οργανισμό που κάνει τη χορηγία. Στις περιπτώσεις αυτές όλα τα σχετικά με το copyright δικαιώματα παραχωρούνται αμετάκλητα από τον συγγραφέα στον οργανισμό. Αυτό ισχύει για παράδειγμα, για όλα τα GNU projects 4.

Το Ελεύθερο Λογισμικό συνεπώς, έχει κατόχους συγγραφικών δικαιωμάτων. Το ποιος κατέχει το copyright του Ελεύθερου Λογισμικού είναι σημαντικό για νομικές διαδικασίες, όπως την αναβάθμιση από μια άδεια χρήσης Ελεύθερου Λογισμικού σε μια νέα έκδοση (πχ. από GPLv2 σε GPLv3), και για τη διασφάλιση ότι η άδεια χρήσης συμμορφώνεται (και για το δικαίωμα ανάληψης νομικής δράσης όταν κρίνεται απαραίτητο). Όταν το λογισμικό είναι Ελεύθερο Λογισμικό, οι εναλλαγές μεταξύ κατόχων του copyright δεν επηρεάζουν τα δικά σας δικαιώματα χρήσης, καθώς αυτά είναι εγγυημένα από τις άδειες χρήσης για το Ελεύθερο Λογισμικό.

Δικαιώματα χρήσης

Οι άδειες χρήσης Ελεύθερου Λογισμικού είναι μοναδικές στο ότι χρησιμοποιούν το νόμο περί συγγραφικών δικαιωμάτων για να παραχωρήσουν στο κοινό ελευθερίες οι οποίες συνήθως παραχωρούνται αποκλειστικά στον κάτοχο του συγγραφικού δικαιώματος. Το 'PL' στο 'GPL' σημαίνει 'Public License' (Άδεια Δημόσιας Χρήσης)· η άδεια χρήσης παραχωρεί το πιο σημαντικά δικαιώματα ('Τις Τέσσερις Ελευθερίες') σε όλους. Οι άδειες χρήσης Ελεύθερου Λογισμικού είναι επίσης αμετάκλητες. Όταν το λογισμικό έχει δημοσιευθεί με μια τέτοια άδεια χρήσης θα είναι για πάντα δημόσια διαθέσιμο και καμία αλλαγή φιλοσοφίας, εταιρική συγχώνευση ή νομικό επιχείρημα δεν έχει τη δυνατότητα να περιορίσει την πρόσβαση σε αυτό 5.

Συνεπώς όλοι 'κατέχουν' δικαιώματα στο Ελεύθερο Λογισμικό· όλοι έχουμε αναφαίρετα δικαιώματα να το χρησιμοποιούμε όπως θέλουμε με έναν τρόπο που παραδοσιακά σχετίζεται με τη νόμιμη κατοχή συγγραφικού δικαιώματος. Με αυτήν την ευρύτερη ερμηνεία της ιδιοκτησίας όλοι «κατέχουμε» Ελεύθερο Λογισμικό. Ορισμένοι συνήγοροι του Ελεύθερου Λογισμικού θεωρούν ότι το Ελεύθερο Λογισμικό είναι «δημόσια ιδιοκτησία». Το μη-ελεύθερο λογισμικό συχνά αναφέρεται ως ιδιοκτησιακό (proprietary), για να τονιστεί αυτή η διάκριση σχετικά με το ερώτημα σε ποιον «ανήκουν» τα δικαιώματα στο εν λόγω λογισμικό.

Οποιοσδήποτε κατέχει το copyright σε Ελεύθερο Λογισμικό έχει για πάντα τα περισσότερα δικαιώματα στο λογισμικό αυτό. Κάτοχοι Ελεύθερου Λογισμικού επιλέγουν να κάνουν τον ευρύτερο δυνατό διαμοιρασμό των δικαιωμάτων τους. Συνεπώς με τη στενή νομική έννοια το Ελεύθερο Λογισμικό είναι ιδιωτική ιδιοκτησία προγραμματιστών λογισμικού, ιδρυμάτων και εταιρειών. Με την ευρύτερη έννοια, ωστόσο, το Ελεύθερο Λογισμικό ανήκει σε όλους μας, αφού οι ελευθερίες να το χρησιμοποιούμε, να το τροποποιούμε, να το μοιραζόμαστε και να το βελτιώνουμε είναι εγγυημένες.

Σημειώσεις

  1. Αν και δεν υφίστανται περιορισμοί στα συγγραφικά δικαιώματα έργων που ανήκουν στο δημόσιο χώρο, ίσως να υπάρχουν άλλοι περιορισμοί, όπως στη διανομή λογισμικού που θεωρείται επικίνδυνη για την εθνική ασφάλεια στις Ηνωμένες Πολιτείες, ή περιορισμοί από σχετικές πατέντες λογισμικού, για παράδειγμα.
  2. Εκτελέσιμα αρχεία που βρίσκονται στο δημόσιο χώρο δεν διαθέτουν απαραίτητα τον πηγαίο τους κώδικα με τον ίδιο τρόπο.
  3. Συγκεκριμένα, ο πυρήνας Linux αδειοδοτείται με την GPLv2.
  4. Δείτε τη δήλωση από το GNU project σχετικά με την ανάθεση συγγραφικών δικαιωμάτων.
  5. Μόνο μια θεμελιακή αναθεώρηση στο διεθνές νομικό πλαίσιο περί συγγραφικών δικαιωμάτων θα μπορούσε να επηρεάσει προς το χειρότερο τα δικαιώματα του κοινού στο Ελεύθερο Λογισμικό. Προς το παρόν κάτι τέτοιο δεν είναι πιθανό να συμβεί στο ορατό μέλλον.