Wie is de eigenaar van Vrije Software?

Geschreven door   op   (bijgewerkt op  

Ideeën over eigendom

Software is een ontastbaar ding. Er kan over gedacht worden als een verzameling ideeën, en als zodanig zijn traditionele ideeën over eigendom die van toepassing zijn op objecten zoals voedsel en land niet van toepassing. Als we spreken van ontastbare dingen zoals software zijn daarom verschillende ideeën van eigendom van toepassing. Deze kunnen worden gesplitst in vier categorieën:

  1. Auteurschap
  2. Patenten
  3. Auteursrecht
  4. Gebruiksrechten

Auteurschap heeft te maken met de originele maker(s) van een idee en staat auteurs toe om te voorkomen dat hun werk word gebruikt op een manier die hun reputatie zou schaden. Patenten zijn een afzonderlijk systeem dat te maken heeft met industriële processen, en in het algemeen alleen de activiteiten van bedrijven en (industriële) productie. Auteursrecht is een verzameling wetten die exclusieve rechten verlenen over creatief werk zoals illustraties, muziek, literatuur en software. Het is een door de regering opgelegd exclusief monopolie op ideeën. Gebruiksrechten bepalen wat een persoon uiteindelijk met iets mag doen, zoals het mogen kopiëren of verkopen van een bepaald ding. Zij vormen een manier om te begrijpen hoe juridische beperkingen een enkel persoon raken, en welke rechten die persoon wel of niet heeft.

Eigendom van auteursrecht

Auteursrecht heeft in het algemeen de grootste invloed op wat we wel en niet kunnen met software. Het eigendom van auteursrecht op software ligt ofwel bij de auteur van de code, ofwel bij de organisatie die ervoor betaalde dat het geschreven zou worden. Dit auteursrecht kan door private partijen gekocht en verkocht worden. De enige uitzondering is software in het publieke domein, die geen eigenaar kent en geen beperkingen op het gebruik 1 2. De meeste Vrije Software bevindt zich niet in het publieke domein. Verschillende Vrije Softwareprojecten kennen een verschillend beleid ten opzichte van wie de eigenaar van het auteursrecht op software kan zijn.

Bijvoorbeeld: de Linuxkernel heeft duizenden eigenaren, waarvan eenieder het auteursrecht heeft op de afzonderlijke code die hij of zij heeft bijgedragen aan het grotere project. Het beleid van de Linuxkernel is zij die bijdragen aan de code het auteursrecht op hun werk behouden, maar het vereist ook dat iedereen die bijdraagt een Vrije Softwarelicentie gebruikt. 3. Andere projecten kennen een andere aanpak. OpenOffice bijvoorbeeld vereist dat het eigendom van het auteursrecht op alle bijdragen wordt gedeeld met het bedrijf dat het publiceert (Oracle). Andere projecten vereisen dat auteursrecht wordt overgedragen van de auteur naar de sponsorende organisatie. In deze gevallen worden alle rechten over auteursrecht permanent opgegeven door de auteur aan de organisatie. Dit is bijvoorbeeld waar voor alle GNU-projecten 4.

Vrije Software heeft daarom te maken met eigenaren van auteursrecht. Het eigendom van auteursrecht is belangrijk voor juridische procedures, zoals het bijwerken van de Vrije Softwarelicentie (bijvoorbeeld van GPLv2 naar GPLv3), en voor het zekerstellen dat de licentie daarmee overeenstemt (en het recht om tot juridische actie over te gaan als dat noodzakelijk is). Als software vrijgemaakt is, verandert met het auteursrecht niet uw recht om het te gebruiken, aangezien deze zijn gegarandeerd door Vrije Softwarelicenties.

Gebruiksrechten

Vrije Softwarelicenties zijn uniek omdat ze de wet op het auteursrecht gebruiken om aan het publiek vrijheden te verlenen die gewoonlijk gereserveerd zijn voor de eigenaar van het auteursrecht. De 'PL' in 'GPL' staat voor publieke licentie ('Public License'); de licentie verleent de meest belangrijke rechten ('de vier vrijheden') aan iedereen. Essentieel is dat Vrije Softwarelicenties niet herroepbaar zijn. Wanneer software is gepubliceerd onder zo'n licentie dan zal het voor altijd voor het publiek beschikbaar zijn, en geen verandering van het hart, bedrijfsfusie, of juridisch argument kan de toegang tot de software verder beperken 5.

Daarom is iedereen de 'eigenaar' van de rechten op Vrije Software; we hebben allemaal onvervreemdbare rechten om het te gebruiken zoals we wensen op een manier die traditiegetrouw is voorbehouden aan het eigendom van juridisch auteursrecht. In deze bredere betekenis van eigenaarschap zijn we allemaal de 'eigenaar' van Vrije Software. Onvrije software wordt vaak 'propriëtair' genoemd, hetgeen dit verschil uitlicht als het gaat om wie de 'eigendomsrechten' heeft van de betreffende software.

Wie het auteursrecht op Vrije Software bezit heeft altijd de meeste rechten op die software. Eigenaren van Vrije Software kiezen ervoor om hun rechten te gebruiken om hun rechten zo breed mogelijk te delen. Daarom ligt het private eigendom op Vrije Software in de nauwe juridische zin bij software-ontwikkelaars, stichtingen en bedrijven. In breder opzicht zijn we echter allemaal de eigenaar van Vrije Software, omdat de vrijheid om het te gebruiken, te wijzigen, te delen en te verbeteren is gegarandeerd..

Voetnoten

  1. Hoewel er geen beperkingen zijn op auteursrecht in het publieke domein zouden er andere beperkingen kunnen zijn, zoals beperkingen op de distributie van software die worden gezien als risico voor de nationale veiligheid in de Verenigde Staten, of bijvoorbeeld beperkingen vanuit softwarepatenten waarmee het verwant is.
  2. Van uitvoerbare bestanden die zich in het publieke domein bevinden is de broncode niet noodzakelijkerwijs op vergelijkbare wijze beschikbaar.
  3. In het bijzonder heeft de Linux Kernel een GPLv2-licentie.
  4. Zie de verklaring van het GNU-project over auteursrechttoewijzing.
  5. Alleen een fundamentele verandering in de wet op internationaal auteursrecht zou de rechten van het publiek op Vrije Software in negatieve zin kunnen raken. Het ziet er op dit moment naar uit dat het onwaarschijnlijk is dat dit in de nabije toekomst zal plaatsvinden.